به گزارش روابط عمومی اندیشکده‌های حکمرانی و قانونگذاری مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، نشست تخصصی با عنوان «مذاکره با غرب؛ ضرورتی راهبردی یا خطایی تکراری؟» روز یکشنبه، ۲۷ مهرماه ۱۴۰۴، به‌صورت برخط برگزار شد. این نشست با هدف بررسی یکی از مهم‌ترین و چالش‌برانگیزترین موضوعات سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و تبیین ابعاد تاریخی، نظری و راهبردی آن برپا گردید.
در آغاز نشست، مجید سروند، معاون امور پژوهشی و کارگروه‌های ستاد مرکزی اندیشکده‌ها و دبیر نشست، با اشاره به ضرورت تحلیل دوباره تجربه‌های ایران در تعامل با غرب، بیان داشت:
نشست حاضر با مرور کارنامه تاریخی گفت‌وگوهای ایران با قدرت‌های غربی، بررسی آثار این مذاکرات بر اقتصاد ملی و جایگاه بین‌المللی کشور، و بازتاب آن در افکار عمومی، می‌کوشد تصویری روشن از گزینه‌های پیشِ‌روی سیاست خارجی ایران ترسیم کند. وی تأکید کرد که پرسش اصلی نشست، تعیین ماهیت راهبردی مذاکره با غرب است؛ آیا این رویکرد ضرورتی برای حفظ منافع ملی محسوب می‌شود یا تجربه‌های گذشته ضرورت بازنگری در آن را گوشزد می‌کند؟
در ادامه، مرتضی علویان، استاد علوم سیاسی و دبیر اندیشکده مازندران، در سخنرانی خود به مرور تاریخی مذاکرات ایران با قدرت‌های غربی از قرن شانزدهم میلادی تا دوران معاصر پرداخت و یادآور شد که مسیر تعامل با غرب همواره با چالش‌های تکرارشونده همراه بوده است. وی نمونه‌هایی چون مذاکره با پرتغال در سال ۱۵۰۸، عهدنامه‌های گلستان (۱۸۱۳) و ترکمنچای (۱۸۲۸)، قرارداد ۱۹۱۹، کودتای ۱۳۳۲ و توافقات معاصر از جمله برجام و توافق‌نامه الجزایر را به‌عنوان تجربه‌های پرهزینه یاد کرد و گفت: تاریخ تعامل ایران با غرب آکنده از بی‌اعتمادی و بدعهدی بوده است.
علویان با تأکید بر اینکه ملت ایران هیچ‌گاه از گفت‌وگو روی برنگردانده، افزود: بنیان‌های تاریخی، فرهنگی و دینی کشور همواره بر حفظ باب تعامل تأکید دارند. به باور او، مذاکره باید هم‌زمان با افزایش توان بازدارندگی و قدرت ملی پیش رود؛ زیرا دیپلماسی و اقتدار دفاعی «دو بال یک راهبرد واحد» برای صیانت از منافع ملی هستند. وی بر ضرورت نگاه هوشمندانه، انقلابی و عزت‌مدار در دیپلماسی تأکید کرد تا ایران اسلامی در جایگاه اقتدار جهانی تثبیت شود.
در بخش دیگری از این نشست، مهدی میرزاده، کارشناس ژئوپولیتیک و دبیر اندیشکده هرمزگان، با طرح ارزیابی انتقادی از سیاست خارجی کنونی کشور، وضعیت موجود را حاصل ترکیبی از کژپنداری راهبردی، امنیتی‌شدن دیپلماسی و نبود اجماع بر منافع ملی دانست. وی اظهار کرد که اختلاف دیدگاه‌ها میان رویکردهای توسعه‌محور، امنیت‌محور و ایدئولوژیک، مانع شکل‌گیری سیاست خارجی منسجم شده است.
میرزاده ضمن اشاره به هزینه‌های بالای حضور منطقه‌ای در مقایسه با دستاوردهای اقتصادی محدود، بر ضرورت چرخش از ژئوپلیتیک به ژئواکونومیک تأکید کرد. به باور او، سیاست خارجی مؤثر باید بر پایه منافع اقتصادی مردم، رفاه اجتماعی و پیوند متقابل منافع با قدرت‌های جهانی استوار باشد. وی گفت: «ایجاد کانال‌های هدفمند اقتصادی و دیپلماتیک، حتی در تعامل با ایالات متحده، می‌تواند هزینه‌های انزوا را کاهش داده و رضایت عمومی را ارتقاء دهد.»
او راه برون‌رفت از تنگنای راهبردی را در شکل‌دهی اجماع ملی، بازتعریف بازدارندگی مثبت مبتنی بر وابستگی متقابل اقتصادی، و احیای ظرفیت‌های منطقه‌ای کشور دانست.
در پایان نشست، اندیشمندان حاضر تأکید کردند که سیاست خارجی آینده ایران باید بر پایه دیپلماسی هوشمند، بازدارندگی فعال و توسعه اقتصادی درون‌زا بنا شود؛ مسیری که هم عزت ملی را پایدار می‌سازد و هم رفاه ملت را تضمین می‌کند.